I- Giriş :

Dolusavak deyimi ile, su yapılarında, suyu menbadan mansaba geçiren yapımlar anlatılmaktadır. Bunlar barajların birer parçası olabildiği gibi bağlamaların da gövdelerinin şekillendirilmesinde kullanılmıştır. Bu kadar yaygın olmalarına rağmen rasyonel etüdleri ancak son senelerde yapılabilmiştir.

Dolusavakların incelenmesi çok yönlüdür. İlk çözümlenmesi gerekli problem asal su yapısındaki konumlarıdır. Bundan sonra hidrolik hesapları ve ve nihayet statik hesapları gelir. Savağı teşkil etmesi için kullanılması gerekli malzemenin seçimi de ayrı bir problem oluşturur. Sonuçta varılacak çözüm, mevcut çözümler arasındaki, gerek malzeme gerekse hidrolik bakımdan en elverişlisi olmalıdır. Yanı yapım, en az parayı sarfederek proje debisini emniyetle geçirebilen tesis tarifine uygun bulunmalıdır.

2-Değişik Dolusavak Tipleri :

2.1. Serbest Akışlı Dolulusavaklar :

2.1.1 - Geometrik sınıflandırma
1- Doğrusal eşikler
2- Özel şekilli eşikler

2.1.2- Profile göre sınıflandırma

1- Creager profilli savaklar
2- 2. nci dereceden parasol profilli savaklar
3- 3. ncü dereceden parabol profilli savaklar
4- Karışık profilli savaklar
5- Basık profilli savaklar
6- Serbest düşüler, kalın eşikli savaklar

2.1.3- Yan savaklar
2.1.4- Kuyulu savaklar
2.1.5- Sifonlu savaklar
2.1.6- Menfezler savaklar
2.1.7- Tehlike savakları

2.2. Kapaklı dolusavaklar :

2.2.1- Kirişli kapamalar
2.2.2- Yassı kapaklı savaklar
2.2.3- Eğrisel kapaklı dolusavaklar

3. Dolusavakları Meydana Getiren Elemanlar :

Dolusavakları meydana getiren elemanların sayısı dörttür.

1. yaklaşım kanalı,
2. kabartma gövdesi,
3. mansap kanalı ve
4. suyu yatağa veren tesisler.

3.1. Yaklaşım kanalı :

Suyu savak yapısına iletmek için kullanılır. Bazı yapımlarda dolusavak baraj gövdesi üzerindedir ve su ile doğrudan doğruya temastadır. Dolayısıyle yaklaşım kanalına ihtiyaç kalmaz. Yaklaşım kanalının projelendirilmesinde dikkat edilmesi gerekli hususlar şunlardır:

Baraj gölünden kanala giriş :

Giriş ağzının tertibinin önemini iki noktada vurgulamak gereklidir.

1. Yük kayıplarının azaltılması ve
2. Kanal içinde düzenli bir akımın elde edilmesi.

Yaklaşım kanalı güzergahı:

Kanal güzergahı barajın konumu ile yakından ilgilidir

Yaklaşım kanalındaki akımın max. hızı:

Kanal içinde yük kayıplarını ve oyulmaları önlemek için 4.5-5.0 m/sn olmalıdır.

3.2. Kabartma gövdesi :

Su alma yapısının anahtar mevkiinde bulunur. Kabartma gövdesi değişik organlardan kuruludur. Bunlar aşağıda sırasiyle tarif edilecektir.

a. Yan duvarlar :

Savak bir yaklaşım kanalı içine oturtulmuş ise kanal ile savak arasındaki geçişi sağlamak için tertip edilir. Bu duvarlar doğrusal olabileceği gibi eğrisel de inşa olunabilir.

b. Kenar ayaklar :

Savak bir yaklaşım kanalının içine oturtulmamış ise bu takdirde yan duvarların yerini kenar ayaklar alır.

c. Dolusavak gövdesi :

Suya hız vererek mansaba aktaran yapıdır. Yaklaşım kanalı içine yerleştirilebileceği ğibi
baraj gövdesi içinede oturtulabilir.

d. Orta ayaklar :

Kapaklı dolusavaklar da kapakların yuvalandıkları tesislerdir. Kuvvetler bunlar yardımıyle temellere aktarılır. Orta ayakların açıklıkları ve geometrik şekilleri kapak geometrisine ve akımın hidrolik özelliklerine bağlıdır.

d. Servis köprüsü :

Orta ayaklar üzerine oturtulan bir tabliyeden ibarettir. Burada kaldırma tesisatı bulunur. Bazı hallerde servis köprüsünün yanında bir de yol köprüsü bulunur.

e. Dolusavak kapakları :

Bu kapaklar dolusavağın asal bir elemanıdır. Kaldırma tertibatının el ile hareket edeni olduğu gibi elektrik kumandalı veya otomatik olanları da vardır. Dolusavaklarda kullanılanlar daha ziyade radyal kapaklar, vagon veya kaydırmalı yassı kapaklardır. Bağlamalarda daha çeşitli kapaklara gidilmiş ve bunlar uygulama alanı da bulmuştur.

3.3. Dolusavak mansap kanalı :

Savak yardımıyle mansaba geçirilen su, ya doğrudan doğruya akarsu yatağına iade edilir veya bir kanal aracılığı ile daha uzaklara götürülür. Dolusavağın baraj gövdesi üzerinde olması halinde birinci çözüm kullanılır. Toprak veya kaya dolgu barajlarda ikinci çözüme gidilmektedir.

3.4. Suyu akarsu yatağına veren yapılar :

Bunlar ikiye ayrılabilir :

1. Suyu akarsu düzeyine indiren yapılar ve
2. Suyu sıçratan yapılar

Suyu akarsu düzeyine indiren yapılar bilindiği gibi düşü havuzlarıdır. Bunlar da çeşitlidir. Bir kısmı düz eşikli bir kısmı ise dişli yapılmaktadır.

Suyu akarsu düzeyine sıçratarak indiren yapılar genellikle sıçratma uçları ismi altında tanımlanır. Bunlar basit sıçratma uçları, yansıtıcılar ve su napını buran ve yayan sıçratma uçları olarak üçe ayrılabilir.